Małżeństwo i rodzina

Pojęcie rodziny w różnych społe­czeństwach może mieć inne zna­czenie. Różnice widoczne są zwłaszcza w liczbie jej członków i sposobie podtrzymywania więzi rodzinnych. Różnie tez wyglądają zaślubiny, czyli pierwszy krok ku założeniu rodziny.

We wszystkich społeczeństwach rodzina stanowi najmniejszą, po jednostce, ko­mórkę społeczną. Jej charakter, wielkość i rola, jaką spełnia mogą być w różnych społeczeń­stwach różne, lecz nawet w najprymitywniejszych  instytucja taka istnieje. W wielu kulturach trwa­łość rodziny oparta jest na więzi małżeńskiej, w większości też jest to związek mężczyzny z ko­bietą. Istnieją jednak również społeczeństwa, w których w związek małżeński wchodzi więcej niż dwie osoby zwłaszcza tam, gdzie silna jest tra­dycja rodziny wielkiej, a majątek należący do gospodarstw domowych jest dziedziczony.

Typy rodziny

Na Zachodzie największą popularnością cieszy się współcześnie model: dwoje rodziców i dwójka dzieci. W innych społeczeństwach jednak, na przy­kład wśród Beduinów z Arabii Saudyjskiej, zna­czenie rodu, czyli znacznie większej grupy krew­nych jest nieporównywalnie większe niż znaczenie tego typu związków na Zachodzie.

Taka właśnie hierarchia wartości wynika za­pewne stąd, że Beduini, jako lud koczowniczy, czę­sto poruszali się w grupach, w których wszyscy byli ze sobą spokrewnieni - im większa była grupa, tym większe były szanse przeżycia w wypadku zagrożenia z zewnątrz. Jednak nawet w tak zorganizowanych społeczeństwach związki z rodzi­ną, tak zwaną „małą", czyli małżonkiem i dziećmi często były ważniejsze niż lojalność wobec więk­szej grupy.

Znaczenie matżeństwa

Mimo wielu doniesień o kryzysie małżeństwa na Zachodzie - rzeczywiście statystyki potwierdzają zwiększającą się liczbę rozwodów i rodzin niepeł­nych - instytucja ta wciąż funkcjonuje. Większość ludzi decyduje się na małżeństwo lub przynajmniej na trwały nieformalny związek w przekonaniu, iż jest to najlepszy sposób na życie. Na Zachodzie małżeństwo jest związkiem formalnym, któremu moc prawną nadaje państwo lub kościół. W spo­łeczeństwach przedindustrialnych znaczenie mał­żeństwa również zwykle uświęcone być musi reli­gijnym ślubem.

Podstawowym zadaniem małżeństwa jest pło­dzenie i wychowywanie dzieci, jednak w różnych społeczeństwach przyczyny zawierania małżeństw mogą być inne. Małżeństwo może przyjmować roz­maite formy, w różny sposób odbywają się cere­monie zaślubin.

Większość małżeństw, zwłaszcza na Zachodzie, poprzedzonych jest okresem wstępnym, czyli tak zwanymi narzeczeństwem zakończonym zaręczy­nami. W tym czasie dwoje ludzi poznaje się, wów­czas też mają okazję przekonać się, czy stanowią dla siebie nawzajem odpowiednich partnerów. Poza cywilizacją Zachodu zaloty mają dużo bardziej sformalizowany, a często wręcz zrytualizowany charakter. Na przykład w Indiach, wśród plemie­nia Nagów, młodzi ludzie obojga płci poszukujący partnera biorą udział w rytualnych tańcach, w cza­sie których mają okazję poznać wielu rówieśni­ków. W tym społeczeństwie zinstytucjonalizowa­ny jest nawet seks przedmałżeński. Zwyczajowo zaloty w trakcie tańca kończą się zbliżeniem, jeśli tylko oboje partnerzy przypadną sobie do gustu. W niektórych kulturach, na przykład wśród miesz­kańców wyżyn Papui-Nowej Gwinei, ceremonialne zaloty wcale nie prowadzą do małżeństwa. Związki, które się zawiązują w ich trakcie nie kończą się ślubem, są jedynie czymś w rodzaju treningu w sztuce miłości. Rzeczywiste małżeństwa zaś są aranżowane przez rodziny młodych.